Reading Passage

(s. 7-8)

Devrimci Marksizm literatüründeki kavramlar, konular ve problemleri ele alan bu kitaptaki makaleler, geçmiş on beş yılın ürünüdür. Marksist gelenekte önemleri giderek artan metinlerin incelenmesinde bir zemin olarak kullanılan bu makaleler, dolaylı ya da dolaysız serimlemeleri ve tahlilleri içermektedir On beş buçuk yıllık sürede ve değişik sebeplerle kaleme alınan makaleler, doğal olarak kendilerine has içerik ve amaçların yanı sıra, tarz ve biçim bakımından da farklılıklar göstermektedir. Ama makaleler arasında önemli bağlantılar da söz konusu; kavramsal ya da tematik ilişkileriyle ve tartışmanın ilerleme süreçlerinin dikkate değer bağlantısının yarattığı yekpâreliği ve yayımlanmalarını meşrulaştıracak bütünselliği de içermektedirler.

Makaleler iki grupta değerlendirilebilirler. I. Bölümdeki makaleler, Marksist felsefeyle ilgili sorunlara adanmış ve genel olarak Marx’ın yanı sıra, 1960’ların sonlarından itibaren Britanyalı Marksistleri, Marx’ı okuma ve anlama süreçlerinde derinden etkilemiş - iyi ve kötü yönleriyle - Althusser hakkındadır. Kitabın II. Bölümündeki makaleler ise genellikle Trotskiy’in düşünceleri üzerine olsa da, kısmen Lenin ile Rosa Luxemburg’la ilgili tartışmaları da içermektedir. II. Bölümün yoğunlaştığı alan sosyalist politik teorinin sorunlarıdır. Tam anlamıyla olmasa bile, bu genel alanın tek istisnaî konusu, işçi-sınıfı eylemi, örgütü ve demokrasisidir.

Kitabın başlangıcı olan “Marx ve Adalet Hakkında Malûm İhtilaf" makalesi, Marx’ın düşüncesinin normatif temelleriyle ilgilidir. Daha önce kaleme aldığım Marx ve İnsan Doğası:Bir Efsanenin Reddi [Marx and Human Nature: Refutation of a Legend] kitabındaki temel meselelerin en azından biriyle hâlihazırda süreklilik arz eden bu makale, kendisini takip eden ama çok daha kısaca değindikleri mükerrer asal düşünceyle daha dolaysız ve daha uzunca yüzleşir - Marksizm içerisindeki ahlâksal bileşenin varlığı ve önemi. Konuya, son zamanlarda Marx’ın kapitalizmde adaletin varlığı değerlendirmesine dönük bir tartışma aracılığıyla yaklaşılmaktadır.

Diğerleri şahsında bu konu ve onunla ortaya çıkmış merkezî önemdeki açıklamalar, Marx tarafından Kapital de serimlenmiş olan değerin doğası, ücret anlaşmasıyla sömürü ve aralarına konulan mesafe temelinde, kapitalist üretim ilişkilerinin dış görünüşleriyle içsel gerçeklikleri başlıkları altında verilmiştir. Bu mesafe, kitabın ikinci ve üçüncü makalelerinin de konusunu oluşturmaktadır. Bir referans kaynağı olma amacıyla yazılmış olan “Fetişizm” makalesi oldukça kısa olmasının yanında, kendisini takip eden ve konuyu daha uzun bir tarzda ele alan başka bir makalenin uygun özeti biçimini almaktadır. “Öz ve Görünüş: Marx’ın Kapitalinde Fetişizmin Veçheleri” adlı üçüncü makale, bu temel ikiliğin varsayımları ile metodolojik etkilerini incelemektedir. Makale, ikiliğin hem içindeki hem de başkaları tarafından anlaşılmasındaki belirsizliklere yoğunlaşmasıyla beraber, söz konusu ikiliğin, açıklayıcı ve eleştirel boyutlarını da ele almaktadır. Makalede, Althusser’in, başta Marksist teori ile işçi sınıfı arasındaki ilişkiyi kurma şekli olmak üzere, belli bazı tezleri eleştiriye tâbi tutulmuştur.